کد خبر: 43221تاریخ انتشار : 12:41:15 - یکشنبه 12 ژوئن 2016

نگاهی به علل پذیرش ولایت عهدی امام رضا(ع)

در 6 رمضان سال 201 هجری قمری از سوی مامون خلیفه عباسی ولایت عهدی امام رضا (ع) اعلام شد لذا بدین مناسبت این واقعه مهم را که تاثیری غیر قابل انکار بر دنیای اسلام داشت بررسی میکنیم؛

در 6 رمضان سال 201 هجری قمری از سوی مامون خلیفه عباسی ولایت عهدی امام رضا (ع) اعلام شد لذا بدین مناسبت این واقعه مهم را که تاثیری غیر قابل انکار بر دنیای اسلام داشت بررسی میکنیم؛

امام رضا (عليه السلام) در پاسخ ريان كه از حضرت پرسيد: شما با آن همه زهد در دنيا چرا ولايتعهدي مامون را پذيرفتيد؟ فرمود: ‘قد علم الله كراهتي ‘ (خدا مي داند كه چقدر من از اين موضوع ناخشنودم ) .

هر چند امام رضا (ع) به پذيرش ولايتعهدي مامون رضايت قلبي نداشت اما تهديدات مامون و احتمال از هم گسيختگي فكري و اعتقادي شيعيان باعث شد كه ايشان اين سمت را با شرايطي خاص بپذيرند.

هدف مامون از ولايتعهدي
مامون با تظاهر به تشيع در صدد رفع مشكلاتي بود كه از ناحيه ي علويون از آغاز خلافت بر سر راهش قرار گرفته بود. او در اين مبارزه، گام به گام حركت كرد كه آخرين مرحله آن تحميل ‘ولايتعهدي ‘ به امام رضا (عليه السلام) بود.
مامون در برابر اعتراضي كه در مورد ولايتعهدي امام عليه السلام بر او شد چنين پاسخ داد:
‘اين مرد [امام رضا عليه السلام] كارهاي خود را از ما پنهان كرده و مردم را به امامت خود مي خواند ما او را بدين جهت ولي عهد قرار داديم كه مردم را به خدمت ما بخواند و به خلافت ما اعتراف نمايد و در ضمن ، شيفتگان ايشان بدانند كه او آن چنان كه ادعا مي كند، نيست و اين امر (خلافت) شايسته ماست نه او! و همچنين ترسيديم، اگر او را به حال خود بگذاريم در كار ما شكافي به وجود آورد كه نتوانيم آن را پر كنيم و اقدامي عليه ما بكند كه تاب مقاومتش را نداشته باشيم. اكنون كه در رابطه با وي اين شيوه را پيش گرفته و در كار او مرتكب خطا شده و خود را با بزرگ كردن او در لبه ي پرتگاه قرار داده ايم، نبايد در كار وي سهل انگاري كنيم.
بدين جهت بايد كم كم از شخصيت و عظمت او بكاهيم تا او را پيش مردم به صورتي در آوريم، كه از نظر آنها شايستگي خلافت را نداشته باشد، سپس در باره ي او چنان چاره انديشي كنيم كه از خطرات او كه ممكن بود متوجه ما شود جلوگيري كرده باشيم’.
‘ابا صلب هروي ‘ نيز در خصوص واگذاري ولايتعهدي به علي بن موسي الرضا (عليه السلام) مي گويد:
‘ولايتعهدي را به امام واگذاشت، تا به مردم نشان دهد كه او چشم به دنيا دارد و بدين ترتيب، موقعيت معنوي خود را پيش آن ها از دست بدهد’
غير از اهدافي كه مامون در مورد ولايتعهدي حضرت اظهار كرد ، براي كنترل امام رضا (عليه السلام) نيز نگهبانان و جاسوس هايي را گمارد تا اخبار امام را به وي برسانند.
واكنش امام رضا (عليه السلام) در برابر پيشنهاد ولايتعهدي
اولين واكنش امام هشتم (عليه السلام) نسبت به پيشنهاد مامون در خصوص ولايتعهدي ، اين بود كه از آمدن به خراسان سرباز زد چرا كه آمدن او به ‘مرو’ يك پيروزي سياسي براي مامون به حساب مي آمد.
كليني از ‘ياسر خادم ‘ و ‘ريان بن صلت ‘ نقل كرده است: وقتي كار امين پايان يافت و حكومت مامون استقرار يافت، نامه اي به امام عليه السلام نوشته و از او خواست تا به خراسان بيايد، ولي امام هرگز به درخواست او جواب مساعد نمي دادند.
مامون در سال 200ه . ق نامه ها و پيك هاي متعدد به مدينه، حضور حضرت رضا (عليه السلام) فرستاد و آن حضرت را با تاكيد و تشديد به خراسان دعوت كرد. در حديث آمده است: مامون از نوشتن نامه در اين رابطه دست بردار نبود. تا اين كه ‘رجاء بن ابي الضحاك ‘ را مامور كرد كه امام (عليه السلام) را به اين مسافرت مجبور كند.
نظر امام رضا (عليه السلام) در خصوص قبول ولايتعهدي
امام رضا (عليه السلام) در پاسخ ريان كه از حضرت پرسيد: شما با آن همه زهد در دنيا چرا ولايتعهدي مامون را پذيرفتيد؟ فرمود: ‘قد علم الله كراهتي ‘ (خدا مي داند كه چقدر من از اين موضوع ناخشنودم ) .
علت پذيرش ولايتعهدي
امام رضا (عليه السلام) ولايتعهدي را پذيرفت در حالي كه مي دانست به قيمت جانش تمام خواهد شد، ولي اگر نمي پذيرفت علاوه بر جان خودش جان شيعيان نيز به خطر مي افتاد.
در آن روزگار كه تفكرات و فلسفه هاي الحادي و ضد ديني رواج كامل داشت ،اگر امام اقدامي مي كرد كه جانش را از دست مي داد، شيعيان به انحراف كشيده مي شدند لذا در آن روز وجود امام عليه السلام براي سلامتي افكار شيعيان ضروري بود.
علاوه بر اين ، امام با قبول ولايتعهدي ، عملا از بني عباس اعتراف گرفت كه علويين حق حكومت دارند بلكه از بني عباس هم برترند و غصب حق كسي دليل حق نداشتن او نيست.
نكته ديگر اين كه امام عليه السلام با قبول ولايتعهدي اين شايعه را خنثي كرد كه ائمه تنها به امور ديني مردم مي پردازند و به خير و شر امور مسلمين كاري ندارند .
امام رضا (عليه السلام) در پاسخ ‘محمد بن عرفه’ كه دليل قبول ولايتعهدي را پرسيد؟ فرمود: به همان دليل كه جدم داخل شدن در شوراي شش نفره را پذيرفت [من نيز ولايتعهدي را پذيرفتم.] .
شرط حضرت رضا براي قبول ولايتعهدي
حضرت رضا (عليه السلام) شرط كرد كه در هيچ كاري مداخله نكنم و مسؤوليت هيچ كاري را نپذيرم.
امام عليه السلام در واقع مي‏خواست مسئووليت كارهاي مامون را نپذيرد و بر موضع مخالفت خود با مامون تاكيد كند.
ايشان در روز اعلام ولايتعدي شان نيز خطبه اي ايراد فرمودند كه در آن نه نامي از مامون بردند و نه از وي تشكر كردند و بدين سان بر مخالفت خود با دستگاه خلافت ماموني تاكيد فرمودند