کد خبر: 43029تاریخ انتشار : ۲۲:۳۱:۴۳ - پنجشنبه ۲۰ خرد ۱۳۹۵

به بهانه روز جهانی صنایع دستی؛

صنایع دستی بومی فراموش شده را دریابیم

هنرهای صناعی حوزه مهم تلفیق هنر، صنعت و فرهنگ است که در بستر تاریخ به عنوان بهترین پاسدار وحافظ ملی کشورها بوده است.

همه ما می دانیم اگر دست ساخته های انسان ابزار ساز را پیشینه ی صنایع دستی بدانیم، قدمت این هنر- صنعت به سپیده دم تاریخ برمی گردد چرا که صنایع دستی جلوه ی تلاش آمیخته به هنر انسان، برای ساخت وسایل مورد نیازش از مواد موجود در طبیعت است. صنایع دستی آنقدر جایگاه ویژه ای را در صنعت وفرهنگ جوامع دارا بوده است که حتی یکی از روزهای سال را به این عنوان، نامگذاری کرده اند. هنرهای صناعی حوزه مهم تلفیق هنر، صنعت و فرهنگ است که در بستر تاریخ به عنوان بهترین پاسدار وحافظ ملی کشورها بوده است.

بررسی ها نشان می دهد گیلان از استان های مستعد ایران در زمینه ی صنایع دستی است. اما به رغم توانمندیهای قابل توجه گیلان در تولید صنایع دستی، فرآیند تولید این هنر- صنعت در گیلان با مشکلات بزرگی دست و پنجه نرم می کند که بالابودن هزینه های تولید، کمبود برخی مواد اولیه، کمبود تنوع درتولید، نابسامانی فرآیند عرضه و فروش، شناخت ناکافی مردم نسبت به صنایع دستی و هجوم صنایع دستی خارجی به ویژه صنایع دستی چینی ازمهم ترین آنهاست. در این جا به چند مورد از صنایعی که به فراموشی سپرده شده اند، اشاره می کنیم.

چاروق و چموش دوزی

یکی از پای افزارهای قدیمی مردم گیلان زمین خصوصا ًدر ارتفاعات و مناطق کوهستانی که دامداری ‏در آن منطقه رواج دارد چاروق ، چموش بوده که جنس آن از چرم طبیعی می باشد . از ویژگی های ‏قابل ذکر این هنر، صنعت آن است که در تولید آن از میخ و چسب و سایر موارد استفاده نشده و کلیه ‏اتصالات صرفاً با دوخت بوده است که متاسفانه دچار فراموشی شده است.      

نمد مالی

‏از انواع تولیدات ساخته و بافته شده از پشم ، نمد مالی جایگاه ویژه ای دارد. تولیدات نمدی در استان ‏گیلان از زیبایی و ظرافت و استحکام و مرغوبیت بسیار خوبی برخوردار است . که به صورت پراکنده ‏در بعضی از شهرهای استان از جمله: رودسر، املش، رودبار و شفت تولید می شود. این محصول به ‏علت خاصیت ضد رطوبت خود در ایام گذشته مورد استفاده فراوان داشته که به علت زحمت زیاد تولید ‏و فراوانی جایگزین های ماشینی روز به روز از تولید کنندگان آن کاسته شده است.

 

مسگری

زمانی صدای چکش از بازار مسگری شهرستان فومن می آمد که صبح بعد از نماز صنعتگران زحمتکشان می امدند آب و جارو می‌کردند کندر و اسفند دود می‌کردند و می‌گفتند خدایا به امید تو و یقین داشتند از ما حرکت از خدا برکت.

13910325000050_PhotoA

در بازار مسگرها صدها مسگر کار می کردند اما امروز چند نفر مس فروش در اینجا صرفا به کار فروش مس های ساخته شده کارخانه ای مشغولند اما تنها از بازار مسگرها نیست که صدای چکش نمی اید بلکه از بازار کفاش‌ها و بازار کلاه مال‌ها بازار ملکی و گیوه دوزها و نمدمال‌ها و زرگرها هم صدایی که چه عرض کنم ناله یا آهی هم شنیده نمی‌شود و وقتی می‌گوییم چه شده فورا می‌گویند دیگر کفش دوزی معنی و مفهومی ندارد و می بینیم که کفش های چینی بازار را قبضه کرده اند .

images 1

لازم به یادآوری است که از شهرک تاریخی ماسوله از توابع شهرستان فومن نیز که دارای صنایع دستی گوناگونی بوده که که اکنون به دست فراموشی سپرده شده است هم یادی بکنیم. چموش‌دوزی،    چلنگری، تفنگ‌سازی، چاقوسازی، نجاری، شیشه‌گری، مسگری، روی‌گری و … از صنایع دستی ماسوله هستند که دچار مرگ تدریجی شدند و حتی دیگر از استادکاران برخی از آن‌ها خبری نیست. گفته می‌شود روزگاری بازار ماسوله پر از تولیدکنندگان صنایع دستی بود که امروز به فروشگاه‌های فروش لوازم زیورآلات چینی تبدیل شده است. تاریخ ماسوله تنها به معماری و شهرسازی آن خلاصه نمی‌شود. روزگاری صنایع‌دستی این شهر مهمترین عامل ورود مسافر به ماسوله بود.

images

صنایع دستی باتوجه به ویژگیها و شاخصه‌های آن می‌تواند بعنوان یک پیام‌رسان جدی از فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی کشورمان در سطح جهانی نقش ایفاء نماید سه عنصر هنر، فرهنگ و صنعت در ذات صنایع دستی نهفته است اگر امروز ما به اتکاء درآمدهای ناشی از نفت و سایر فرآورده‌های آن نمی‌توانیم از قابلیت‌ها و ظرفیت‌های غیرنفتی استفاده مطلوب کنیم به هیچ‌وجه نشان‌دهنده نبود یا کم ارزش بودن این قابلیت ها در کشور نیست و آن روزی که کشور از ذخایر نفتی تهی شود تنها چیزی که می‌تواند به داد کشور برسد و این تمدن بزرگ را صیانت و حمایت کند صنایع دستی است که ریشه در فرهنگ و تمدن این ملت دارد ارزش بالقوه صنایع دستی ایران به گونه‌ای است که اگر این صنایع ساماندهی و تقویت شوند و سرمایه‌گذاری لازم در مورد تولید آنها صورت گیرد با صادر کردن آنها به کشورهای دیگر می‌توان از صادرات نفت بی‌نیاز شد.

images 2

با وجود تمام مزیت‌هایی که این هنر و یا به نوعی صنعت برای مردم دارد، غفلت‌های رنگین ما سبب شده است تا علاوه بر فراموش کردن هنرهایی به قدمت تمدن خویش، رازهای سلامتی و زندگی سالم را نیز در هیاهوی زندگی ماشینی خود گم کنیم و دیگر این، چکش‌های خاموش مسگری به نمادی برای آرامش پیش از طوفان تبدیل شده است، طوفانی که تلاطم آن زندگی به ظاهر در آسایش ما را نشانه گرفته است.

به هر روی فراموش‌کاری انسان آن هم در مورد خودش، نه تنها هنر را بی‌اصالت می‌کند بلکه اصول زندگی و روش‌های مناسب آن را هم پرونده‌ای می‌کند که تنها باید در لابه‌لای بایگانی‌های تاریخی میراث فرهنگی به دنبال اثری از آن بگردیم. با توجه به فرمایشات رهبر معظم انقلاب و توجه ایشان به اهمیت اقتصاد مقاومتی و رونق تولیدات داخلی انتظار می رود با حمایت های مسئولان و دولتمردان و تلاش بیشتر مردم روز به روز بر رونق صنایع دستی کشورمان افزوده شود. چرا که رونق تولیدات داخلی گامی برای عملی شدن اقتصاد مقاومتی و عدم وابستگی به کشورهای بیگانه می باشد.